Beheer en Onderhoud

De parken van de Zochers worden tegenwoordig, zo’n 200 tot 150 jaar na aanleg, nog steeds hoog gewaardeerd. Hieruit blijkt de kracht die aan een typisch Zocherontwerp ten grondslag ligt. De parkaanleg verbeeldt altijd een ideaal arcadisch landschap, waarin verwijzingen naar de klassieke oudheid worden gecombineerd met grote vijverpartijen, die natuurlijke en landschappelijke waterlopen verbeelden, rondwandelingen met steeds wisselende uitzichten en een fraaie beplanting van bomen, heesters, bloemperken en grasvelden. In de parken van de Zochers zijn deze aspecten zelfs circa 200 jaar na aanleg nog beleefbaar. Tegenwoordig hangt er in de beter bewaarde Zocherparken doorgaans een verstilde en soms zelfs deftige sfeer. Dit wordt veroorzaakt door de harmonisch ogende aanleg in landschapsstijl en de sobere, tot monumentaal formaat uitgegroeide, oude boombeplanting. In sommige gevallen is het verwaarlozing die bijdraagt aan het effect van verstilling. Er zijn echter ook Zocherparken die minder goed zijn bewaard. Deze zijn fragmentarisch bewaard gebleven en / of zijn in een latere periode sterk gewijzigd. Ook komt het voor dat de parkaanleg in een slechte staat verkeert. In deze parken is het Zocheraspect minder goed beleefbaar, maar altijd schemert er nog iets van de vergane glorie doorheen.

Foto’s worden genomen ter herinnering aan een locatie of een activiteit maar geven ook veel informatie over het landschap. Op deze foto van 1918 is de parkaanleg van Duivenvoorde zichtbaar. De brug op de achtergrond is nog steeds aanwezig in de huidige parkaanleg, evenals de strakke belijning van de gebogen en open oever.

Coll Rijksdienst Cultureel Erfgoed Obj.nr. 195.561

Topografische Militaire Kaart van circa 1850. Deze kaart laat het begin zien van de aanleg van J.D. Zocher jr. Dit is bijvoorbeeld te zien in de oprijlaan en de vijver voor het hoofdhuis en de aanleg met open weides achter het huis.

Het beheer van een Zocherpark blijkt in de praktijk een grote en tegelijkertijd uitdagende opgave voor eigenaren en beheerders. Vaak is er het gevoel dat er ‘iets’ mis is aan de parkaanleg. Ook rijzen diepgaande vragen als: hoe zag het ontwerp er eigenlijk uit en op welke manier kunnen we dat ontwerp weer terugbrengen? En hoe komen we aan de kennis die nodig is voor het herstel en beheer van een Zocherpark? De beplanting blijkt in de meeste parken de belangrijkste uitdaging. Verjongen en herplanten is daarom één van de belangrijkste opgaven bij het voortbestaan van het Zocher-erfgoed in de komende decennia.

Om Zocherparken te herstellen en de instandhouding voor de toekomst te waarborgen is zorgvuldig overwogen beheer en onderhoud nodig. Veelvoor- komende problemen en uitdagingen bij het beheer van Zocherparken zijn:

  • Algeheel verlies aan parkbeleving, uitstraling en schoonheid;
  • Oorspronkelijke boombeplanting is aan het einde van de levensduur;
  • Beplanting is uit proportie gegroeid en doorzichten geblokkeerd;
  • Oorspronkelijke boom- en heesterbeplanting is geheel verdwenen;
  • Beplanting heeft haar oorspronkelijke diversiteit verloren (verschraling van de soortenrijkdom)
  • Wandelpaden zijn sterk gewijzigd of afwezig;
  • De aanleg is versnipperd over verschillende eigenaren;
  • Hoe ga je om met natuurwaarden?;
  • Het parkbeeld wordt gedomineerd door later ingebrachte bouwwerken, tuinenen andere voorzieningen.

In de dagelijkse praktijk van het beheer van een Zocherpark blijkt dat de typische Zocheraspecten vaak nog aanwezig zijn, maar in sterk wisselende mate zijn aangetast. Daarom zijn veel Zuid-Hollandse Zocherparken toe aan goed doordachte toekomstvisies, herstel- en beheerplannen, met nadrukkelijk aandacht voor de Zocheraspecten. Herstel van de historische ruimtelijke opzet blijkt vaak verrassend goed te combineren met hedendaagse vormen van parkgebruik en beleving van de historische parkaanleg.

De luchtfoto van Duivenvoorde van 1937. Op deze foto is de gehele parkaanleg met gebogen padenpatronen en open weiden van J.D. Zocher jr. zeer duidelijk zichtbaar.

Een uitsnede van het kasboek van 1837 van Duivenvoorde, waarop zichtbaar is dat J.D. Zocher jr. betaald is voor het maken van het ontwerp.

Coll. Kasteel Duivenvoorde

Ook is gebleken dat de typische Zocheraspecten van een historische aanleg vaak door de beheerder niet genoeg worden herkend en in de planvorming zijn verwerkt. In het voorliggende hoofdstuk komen daarom alle stappen en aandachtpunten kort aan de orde, die moeten worden doorlopen bij het opstellen van een toekomstvisie voor het Zocheraspect van een parkaanleg.

Vóórdat keuzes worden gemaakt op het gebied van doelstelling, streefbeeld, herstelwerkzaamheden en beheermethodes (§ 5.3) is het belangrijk de ontwikkelingsgeschiedenis van de parkaanleg te onderzoeken (zie § 5.1). Het terrein zelf vormt de belangrijkste bron. Historisch onderzoek aan de hand van (historisch) kaartmateriaal en ontwerptekeningen, afbeeldingen en geschreven bronnen brengt in beeld wanneer de Zocheraanleg is ontstaan en welke Zocher betrokken is geweest. Onderzoek maakt tevens duidelijk welke oudere en / of nieuwere tijdslagen in de aanleg aanwezig zijn.

Download de volledige publicatie