Berbice

De buitenplaats is ontstaan in de tweede helft van de 17e eeuw, vanuit de boerderij Corneliahoeve. Hier heeft Pieter de la Court van der Voort zijn beroemde oranjerie gebouwd en proef-fruitmuren rond moestuin en boomgaard geplaatst. Tussen de nutstuinen en de Leidseweg werd een park aangelegd in geometrische stijl. Het huidige huis is met twee dienstgebouwen rond 1739 gebouwd door Jacob van Eijs. Ten westen van het huis werd de parkaanleg in geometrische stijl aangepast met een zichtas en boscomplexen. De oudere moestuin en boomgaard zijn opgenomen in deze aanleg.
Rond 1755 is de buitenplaats door grondaankoop verdubbeld in oppervlak. In 1785 kreeg het huis de huidige vorm en is de parkaanleg vermoedelijk gewijzigd in de vroege landschapsstijl. In 1802-1803 wordt J.D. Zocher sr. in de kasboeken van Johan Pompe van Meerdervoort vermeld voor het aanleggen van het park. Dit wijst op een totale restyling in landschapsstijl. Het park bestond uit een parkaanleg met zichtas en vijvers ten westen van het huis en een groot bospark ten zuidwesten hiervan.

In 1857 is door de familie Van Kempen op het naastgelegen perceel een zilverfabriek gesticht. Tussen 1857 en 1895 heeft deze familie het 18e-eeuwse voorplein met de bouwhuizen in twee fasen omgevormd in landschapsstijl, als ensemble met de toen nieuw gebouwde portierswoning. Begin 20e eeuw is het westelijk deel van het bospark weer omgevormd tot weiland. Het zuidwestelijk deel is gebruikt voor de bouw van een koetshuis en voor woningen en voorzieningen van personeel van de zilverfabriek. In de jaren ’30 is de J.D. Zocher sr.-structuur van het plein bij het huis en de paden in de zichtas omgevormd in geometrische stijl. In de tweede helft van de 20e eeuw is de buitenplaats opgesplitst tussen vier erfgenamen. Het resterende bospark werd in eigendom bij het hoofdhuis gevoegd. De kern van het park, met hoofdhuis en moestuin en boomgaard, is als één geheel bewaard. In deze periode is de moestuin omgevormd tot rosarium en werd de grote zichtas beheerd als een geometrisch parkelement. De gespaarde J.D. Zocher sr. parkdelen daaromheen werden niet beheerd en raakten door ouderdom en verwildering in verval. De kleine vijver ten noorden van het huis werd gedempt als bladhoop.

De huidige structuur van de paden nabij de boogbrug bij de grote vijver. Rechts staan enkele eiken die resteren van vermoedelijk een eikenlaan. Deze eiken staan op gelijke afstand en vormen een prachtige gebogen lijn. De foto laat schematisch zien hoe het wandelpad vermoedelijk in de parkaanleg heeft gelegen.

Foto en bewerking M. Bos, 2016

De oeverlijn is verruigd door kruiden en opslag. De strakke oeverlijn is dan ook vervaagd aanwezig. Door de oeverlijn te beschoeien en de oever zelf afwisselend te laten begroeien met gras, kruiden, heesters en bomen wordt deze belijning versterkt.

Foto’s M. Bos, 2016

In 1803 is J.D. Zocher sr. ingehuurd om het gehele L-vormige park om te vormen in landschapsstijl. Van deze aanleg is geen ontwerptekening bewaard gebleven. Historisch kaart- en beeldmateriaal geeft echter voldoende inzicht in de aard en omvang van het project. Daarbij maakt herkenning van de ‘toolbox’ van J.D. Zocher sr. in de bestaande parkelementen het mogelijk de oorspronkelijke parkaanleg te reconstrueren.

Het ontwerp van J.D. Zocher sr. voor Berbice omvatte:

  • Omvorming van de hoofdas aan de achterzijde tot een brede zichtas in landschapsstijl met uitdunning van het laanverband;
  • Omvorming van een bestaande wetering of vijver tot een kenmerkende slingervijver (de grote vijver);
  • Omvorming van een 18e-eeuwse goudviskom in landschapsstijl ten noorden van het hoofdhuis (de kleine vijver);
  • Een ontworpen heuvellandschap tussen de grote en de kleine vijver, wellicht als verwijzing naar het oude duinlandschap van de strandwallen;
  • De moestuin en boomgaard werden ongewijzigd ingepast binnen de nieuwe parkaanleg in landschapsstijl en afgeschermd als zelfstandige nutstuinen. Hoogstwaarschijnlijk heeft J.D. Zocher sr. niet geadviseerd over de inrichting van deze nutstuinen;
  • Ten zuidwesten van de zichtas is een bospark ontworpen met diverse rondwandelingen en een uitzichtpunt op de noordwestelijke parkhoek.

Download de volledige publicatie